دربارۀ «ارباب حکمت»

«زمانی که با زمانۀ خویش نساختی و با مسندنشینان و اَمربَرانِ ایشان کنار نیامدی و آنچه را جاهلان می‌گویند، جاهلانه باز نگفتی، لاجرم به تبعید ابدی گرفتار خواهی شد. حتی اگر جسمت در کنج منزلی در شهری ساکن باشد؛ و اگر بر نپذیرفتن پای فشردی، آواره‌ات خواهند کرد، به زندانت خواهند افکند و به دارت خواهند کشید.» («مردی در تبعید ابدی» اثر نادر ابراهیمی).

این سرگذشتی است که در طول تاریخ بشر بر تمامی اربابان اندیشه رفته است، اما در این میان، آنان که کمر همت به زدودن پیرایه‌هایی بسته‌اند که دامان دین خداوندی را آلوده کرده، با مخالفت شدیدتری روبرو شده‌اند. چون «حکمت»، دکان تقلید عوامانه را بر می‌چیند و بازار دین‌داری جاهلانه را آشفته می‌سازد. ازین‌رو ارباب زور و اصحاب تزویر که جلوی رویش اندیشه را نمی‌توانند بگیرند، دست در دست یکدیگر، به تکفیر و تبعید احیاءگران روی می‌آورند. این نمایشی است که چهارده قرن بر تاریخِ دین خاتم حاکم بوده و در تمامی این دوران، اندیشه‌هایی چنین احیاء‌گرانه پیوسته حضور دارد...

«ارباب حکمت» تلاش کوچکی است در هویداساختن مبانی اندیشۀ این جریان فکری. جریانی که در نزاع میان خردورزی و دینداری هیچ‌یک را قربانی دیگری نکرد و پیوسته «کلام راستین خدا» و «خردِ رَهای انسان» را مبنای تشخیص حقیقت دانست؛ جریانی که دانش خود را نه مرده‌وار از مردگان، بلکه خردمندانه از کلام زنده‌یی می‌گرفت که او را موتی نیست؛ جریانی که چون علم و دین و شرف و انسانیت را اسیر سود و سودای هیچ‌کس نمی‌نمود، دل‌سپردگان به عزت و شوکت این جهان را به وحشت می‌انداخت، چه ملایانی که به واسطۀ جهل عامیان، به علم شهره می‌شدند و چه حاکمانی که به خاطر همان جهل، بر سریر قدرت تکیه می‌زدند.